Qaada daylih ixxiga leh yan mara karmak 15 liggidaak xabba haanam qaadâ yaceenim duudan. Ixxiga leh tan alaaqa, qunxaaneyta, furrayna kee idoola daraafil yanih yan biyaakitteh daylitte aban kinnuk a mehrat nadol baxsa mali. Labim takku sayim takku qaada dawoowe massoosak dalkeenit daylisaanam duudan.
Mangoh tan qaadâ daylaabeenit dacarsittoh xiina takkay immay dagoo mari keenik dibuk qaada daylitte aba. Daylaabeenit ginok geytimta dawoowi massoosak biyaakitte urusaanam kee kalali ixxiga sinni buxaaxih marak nagrah axcihiiy abbowtiiy, inantiiy, annonti kee qammik nagra kee abak raaqah geyaanah yanin ixxiga kinni.
Tah yaanam hoorak horal, buxâ maraak-buxâ marak tabaabak temeeteh tan ixxiga kinnim tascasse. Mehratleela biyak weeloola kee dawoowi macak bictaah, biyaaka marah magide akak yaceenim kee mannal yaceenih hoorak hoorak tabak temeete nagra kee abak raagak geyeenih yanin ixxiga kinni.
Takkay ikkah qusba biyaakitte ginnimtah tan waqdi, dayla gibbatul kah ginaanamih dudda lon. Qusba biyaakitteh dawoowe ginaanam dubuk hinnay nagrah geen ixxiga aysaasuk away edde nan qasri dayla fanah gufteh tan.
Qaafiyat taqbitteh calli ummattak ceelo dacrisaanam kinni; fatoh qaadah ixxigalluk qusba caalatat korisak adda milaagu qudduumat gexsit nek qammaalimtam kee gino caaloota kinni; qagsak 2007፣3.
Takkay immay qaada daylaabeenit ixxigal qundulaanamak buxa marah abuk rati geynam kee osisneh /niysiise/ ixxigah ossotina aki maritteh mehrat leelak baritto beyaanam kinni. Inki tu yaaxagi aki mehratlik baritah yanim maaluy illiy wadaraay laa kee gaala acayuk kinni.
Takkay ikkah ossotina numtin amo kee cangalah warisaanah. Dawaata yargiqeenim asaaku margaqina iyyaana qado qakle qammi baxa 26/05/2008.
Inkih tan qafar daylaabeenit ixxigah caddol abukraqtil yeenih yanin yaysiiseenim kee qusab dawoowi yaklukeenim kee ixxigaleh yan numuk ixxiga beyak baritto geenih yanin baritto buxanmmaraakee ummattah tabisaanama kinnih mehrat leela ummattah qaafiyat dacrisoonuh loonuh yani ugtuma dagal edde yabnem dubuk hinna.
Aaxige waan dawaai witte inki aki ixxigale mehratli leh yan dawa xaamaanam kinni. Aki ossotinah qaada daylih ixxiga mehratli akah geyaanam xiqaanam yakriyen waqdi kinni.
Qafar umaatta muslimiin diini kataatta ummatta kinniimih sabbatah qafoosiyya dawoowi qhura'an kitab keenih amrisah yan madqooqi kee shuuraay kitab cadiisiiy tonnah kaadu qarabik yuktubeh yan kitab daffeseenih yanin dawoowettet yanti fiqeenim kinni.
Qaada mehrat leelak dawoomuh migaq bicsaanam kee massoosanam takkay faxe sahadaytuh maqaddosan dawoowe sirri kinni. Abuk-raqti tabaa tabsaanam buxaaxi marih fanal yan masquuliyat leh yan sirri qammaalim takkay qiku boolassa.
Inki num hargah yan uwwaytu kee gadda raaqisah yan baxa awkiino kinni qafar qaada daylaabenit le der sanoota kattaatak qaada daylitteh ixxiga lehyan gaddalitak culenti raceena inki biyaakita num urah yan waqdi forkacatat fayla yaallem ummattah catotta kee galto taallem faxximta.
Caylale siitalluk alliyyi gexsit ginaanam abukraqti caaalat dubuk buxaaxi marih gexsit kinni. Giclol geytimte dawooweh ixxigal elle xiinan inna kee xintima buxa esseroora gacsaanam baaxoh caddoh ixxiga kinni.
Kalah ossotina sirrih tanim inki inki mari yalli keenik dubuk keenih yeceem yakkaleenih aki marak ixxiga loonum mayakkalaana qaada dawoowet yintifiqeenik wadir caalatal jinni biyak keenit matram xiqa.
Inki inki walfi takke wadoowe jinni yabbixsiisem / cajji macammad ibraahim qabdalla 14/05/2008 ill/.
Qaada daylaabeenit baacytittey qayxiixaay aki lakqo siinni marah ayfaf yaceenih takkay ikkah iko leeh yan daylimah yan mari 100 birrik xabba haanam bua saqi gaalak meklam xiqqinta.
Mek lah ambalaalaq bah yan mari yaniih inki daylaabeeni biyak lehyan numu ayse week afal beeh sugeh yan lakqo gacsa abbaheeh ambalaalaq abinal maasoosa qaada daylaaneenit num numuk saq saqak tabtah tan lakmitte daylisaanam kee kalalaanam aftabu kalalanamih dudda loonuh tabaa tabta lakmitte daylaabeenitit akah tabe waytannah cugda loonuh kaxxam suruyta lak mitte aftaabic takkeemih daylaabeenat akah tabe waytannih ixxiga loonuh.
Qafarak qaada daylaabeenit inki biyaakitanum kulli waqdi inekiik daga biyaakitte tenek inkih yan biyaakitte takkay dawoowe inki adda mayacaana. Naharal qaffoseh yan dawa yaceenimih giffole biyak xayi uddur kaxxam biyaakisah yan lakima kinni.
Qafarak qaada daylih ixxigak ugtuma keenih tontocowwe acwa iyyanam kinni. Bar xintimal soono /amoggacal/ inti nablem lino. Takkay gital genah nan dayli cugda abuk raqtik geynah nanim tayse dayli cugdah geyneh nan abuk raqtih geyne daylih cugda assakat le kaxxam qaffoote marah kinni iyyan.
Ossotina dawa akah argiqe waan inna kee dawoowe woo akak geytimte caalotah ambalaal kee garuq sinni dawoowih tamitaanam kee doorit warsaanam kinni. Sinni buxah gexa axcuk iyyaanah dawoowi argiqiyyi sinni buxah tuduureniik geera baxbaxisak iroh tammullem gita hinna /zakare/ /xaaqimaanam/ buni alo koram korsak alaysan, buna caxak kalah isi qaadah dayla abe bunak uqubba heeh isi buxah addal digbah akke waytek, biyakitah ibitte kee gaboobi tittak xabba hayteh yok biyaakittah tan axcuk siital qikitak aban dayliyanih / qado qakle qammi bara 26/05/2008.
Dawoowih Elle Yargiqen Siirat/Wale
Qafar daylaabenit buxaaxik awaquk dawaata kurak ilaa yaduurenih gide maadanam fan inki inki dayalaabenit sinni adabi yalloonay immay assimah loonuhyanin abnitte loonu inkih tan daylabeenit assima takkay matartam caalatittek ugutak buxak bukka iyyeenih qaafiyat dacayri daylaabenit /tahaara/ sinni buxah abaanama.
Alaaqa akak iyyan urruh lakat lakat /beyaanama gexsit kinnih gexsit argiqe kal/ daaco absiisaanam kee alaaqa takku akim alsi addat qabali akak duddal barra isi buxalluk addah angaaraw taallem faxximta toh akah kinnim buxah addat dagar kaqlise waanum yenek sartan saytunaane akah alle wayta taqabil buxaaxi mari addah angaaraw haysitam faxximta.
Kalah cane kee naaga /umammacsub/ sinni moyyal gaaboy saanam dawoowi yargiqeenim faxxiine waytam kee biyaakita numuh umam acsube axcuk siita biyaakanam mafaxximta. Sinaamalluk yangooroweenim kee yaabisaanam sinni moyyal geysiisanam salaam kee ramaqqa koh takke; toh akah kinnim alsi fanal aki mara hammi kee umaane abaanam saytunaane taama kok bayissa.
Inkih tan daylaabenit koh tecee dawoowe adabal xagaanam tayse. Mangom buxaaximari isi caddaol biyaakita marak miiso /meklah/ lakqo harigga heenih caxa dawagga ruuquh gexaanam kinni.
Takkay qaada daylaabenit sabtiica loowak /zikri/ gexa mari yanih zikrik abaanam diini caddol kaadu amrisa. Zikri yaanam yallih migaq ugusaanam kee faylisaanam kinni. Zikri umaanek Koo wassam kinni. Taama nek meqe taamay duddale takkem xita; intem /qadobaxa hubbile; afambo 29/05/2008.
Tu-maleela kee qayxiixa ina kee abba alle sinni alaaqah keenik tu beekal annaak ken daylisaanam kinni takkay ikkah dagoom baxa biyaakita marak miisoh /caxa dagoh/ beyaanam tanim kinni takkay miisoh keenik beenim quxuumu yaanam keenih yeccen dawaatak mekla keenil abbanam keenih yeceen dawa argiqe kal keenih elle amrisen innal xagaanam kinni garil daffes targiqeemik gabat luk gexak yargiqen caxak yargiqen caxat yaxeeni malcina arroqtay lowte gabat beyak targiqe faxxa caxah garil daffessam kinni.
Xeflih qaada daylaabenit siita geyya hayteh siitalle geen dawaata yargeqeenim faxximta; ayro laqoh tan waqdi akke waytek bari yakke waqdi garuq yakkem mafaxximta bar tekkek jinni caxal yanim tu taaxago qaddosse takkay tu taaxago caxak gari gufta waqdi daffa inteh taqrifem /ramaqqa/ faxximtam kee yargiqeeni faxan caxa silaalo gammi magacaanay ayrota gammi gacaanam caxak gacaanam faxximtah; kalah jumqataay soom alsaa kee qiddi ayrooraay qarfah ayrooraay mawliid ayrooraay rob radot yan waqdi caxa mayargiqan dawaata yergiqeenk sarra buxa cule kal robti lee xagee kee lee xage takke mafaxximta /xogge gudda le tataalak/ 24/05/2008.
Mehrat Leelah /Daylaabeh/ Dawaata Akah Taamite Waytannah /Abinal Kalta Abtoota
Rakaakayal ayyunti horaak horal tabtabisak der karma sugteh tan biyaakite numuh yeceenih yanin diwaata bayissa /abinal asekalta abtoota ahaak gubal kataytam teeti.
- Biyaakita num dawaata xabbaheh fidoh angaaraw abam hinnay fidoh angaaraw abaanam xiqsiise wayta dawa luk angaaraw abek;
- Dawaata giibit anuk daacu abaanam edde duudewan dawaata gabat hayya heenih daacu abaanam
- Biyaakita num barrah angaaraw edde duude waa dawaatootit antafaqik barrat an gaaraw abaanam kinni
- Biyaakita num buxah addal barra luk fidoh an gaaraw aba numuluk qaril gacaanama
- Biyaakita numih buxah barrat yon goorowe num dagarah kaqlekal dagar gabah kaak xaga mari yanim kinni
- Kalah kaadu kaah tontocowe dawaata mihratali elle kaah yecena hinay geeri innal yantifiqeenim tanim kinni
- Kaadu kalah inki inki dawaatay celalloh baaxoh ali dawaata tan cettah dubuk yan qarih addat kaa haanam kinni
Addat xintek inki num yabixem faxximta woh akah faxximtam biyaakita numut arteh tan ali qide weenik woo ali edde tantifiqeh tan coox kee ballaqe kah sunuytam takkeh woo duyyeh goranah tamaate wak biyaakita numut edde arteh tan saaqat bacar haytoh ayro woo edde arteh tan numih arac amaatuk nammay haytoh kaat qaqiita axcuik qemitanam kinni.
- Kulli dawaata hinnamay inki inki dawaatak makmoh uddur tatrek tantacuwe uddur barra luk yon gooroweenik dagar kaqlise wee mari yenek
- Biyaakita numuh yaceen dawaata canalluk esgella hayteh garcite kalak canti afeenat kalahqanah dawaata edde facse kal alsi sunna edde hayte barra xoqte dawaata biyaakita numuh yaceenim gita hinnam kinni.
- Qaada daylaaba daylima numuh akme waam kee aftabi wee caalotat antifiqqa iyyeh kaah yaceeh yan mikirit antifiqe waah w.w.tan taqitte tanim kinni
Qaada Dawaata Caxâsiifi [Qabaya]
Dawaata dumaak ummattak qemmiteemih tan wak coox samaday buxa saqih fayxixak abak baxak baxal tabtabisak temeetem cooxuy maaqoy dawaataay siragle lee kee geeri kaxxam tuxiiqleem seedaytu dadalah fanah baahu qiqa cooxuk saydayti fulale gaballuk gexam faxximtah tan dawaata leemi seehadayti baxi coox dubuk hinnay duyye kee dahab dawaatah bicisak geytiman adawaata- udduruk uddur aftabuh koraanam kee dawaatah korsaanamih uddur loonum kee tukalootuh korsaanamihtaama takkem kinnim kee tuxiiqil korsaanamih taama kinni.
Duma tuxiiqi kee aydaadu luk temeetemi kimmro sinam af kee afay ara keenik akkok aysaamuk sugeenim masoosak qino xalootiti biyak angoyya biyaakite dayliseenih axcuk biyak kalali kitooba axcuk edde antafaquk qeytimta Brenner 2006=2 600,000 sanootak afat ahaak yedderek taygeris kee efraaz daqarelle sugte soomali iyyan ummatta; 4000 sanoota kerustoos ubkah ayrooraak afat ginnimte dawaata gibsi 3700 sanootak kestoos afal sugteemik iroh /lrfan 2005/79 tekkeemik saahadayti tuxxiiqih wacaysir arooca takkay taqabiyaniimi kinni.
Inki inki caxa dawaata acayuk makaadohtan aroocah tuxxiq yaceenim faxximta qaadak qaafiyat dariifal [WHO] qaadah addah dawaata kee daylaabeenit lakat /Valuc/ baadak qaafiyat meqem abitto cogayso /WHO/ dadalte tan baaxol geytimta dawaata tuxxiq le 21000 baadal qaiyat meqem abitto eglaali /WHO/ daqalte baaxoxal yeytimtah tan ummattah addal 80% ummatta qaada dawaat antafaquk qaafiyat dacayrih fayxi kibbiimelem tamixxige.
Chayna ayro mawqa baadak aydakaakanime marak 80% d.r wak qaada daylih dawaatat antafaquk biyaakita marak biyak maca kinnim abaluk qaada daylaa beenit ixxiga leela ruubaanam qebbisaanam tekkem kinni /refer/ /lowis 2003 3/ 80 kee 90 bool loowintaetobbiyah ummattay qaada dawaatat doqoy simaanam kinni /gaddale 2007 153/ qafar ummatta qaafiyat fidinaane aki baxooxak caddo luk mohoodo addah tani kinni.
Rakaakay alaaqa raba baaxoh caddol fayyale caddo gufem kinni /rate/ zool/NCTPE: 2009:4/ Takkay baaxl fayyale caddol geytima takkay itobbiya kee gersi qafar karaakayittel ummatta boola lafitak lafitam tammulle tahaak ugutak qaada dawaata yani calwayaak ugutak ummattah caddo ixxima obak obtam keeni akkabaabi /daraafi/ ginook baaxol caalat elle le gexsitit baxaabaxsale dawaata ixxiga 1500 gaba bahtamaak daga xalay kee 116 gaba baaxol xaltaama biyaakitta caaloota baaxol tanim takkay baxaabaxsal aroocal geytimta dahab maqaxinaat daffeyta arooca tanim kinni.
Qagitak daylaabeenit itixxga mehrat leela akka baabit raqta baaxoxa tanih tohyaanam jabiiti eletriya xalootuldawaata tuxxiiqile dawaata le.
Qafarak qaada daylaaba mango udduura mangom tammulle edde daylimenim kinni ixwet yantifiqeenim kee camukka qoborti xala haak gaysat atka amataake birro darqi ayyuufa ayrot boco kee boffa gorra guabal mangom buxak canaay, subacay, qittaay, araba ruko galaqto tiro loti daaco canaay, takkay mango caalota tanim takkay dahab luk xiqtaamak mango dawaatay tuxqle lem kinni.
Garbo duwaalay addal le baaxoh alwa addalle garbo kinni /rasu/ duwaali cadoo kee jarji cado inkuraarit maaqoh alay soh baxa edde luk. Qaadah caakima dawaatat baye kalta fakkentat yantifiqeenim kinni.
Qagitak baaxo maqaxinaat /dahab/ addalbaxaabasale bulaaqe le solta bullaqe caacay uguttaamah ugutta bullaaqe gexak radde gaysa luk ugutta caaloota tainim kinni qasbo-urak xaa kee bado dawaata ladda yantifiqeenim.
Dawaata Salaafat kee Matta Cayyu
Qaada daylaabeenit biyaakak caddo caddoh aaxaguk kulli numuh le uddurul yaceenim kee biyaakita marah caddol yaceenim keenik taama kinnim kee taqbi maade numuh asasakuk caddo kee sanat /karma/ kaak yaaxagoonuh esserak dawaata kaah yaceeni kinni biyaakita numuh faxximta caagiida kibam kee kibe waam kaak wagtaanam kinni.
Edde Biyaakite dawaata biyaakite numuh yaceenim kaqlissa axayuk yaceen dawaata yargiqek argiqe waam buxuxuk abba xuk kaa xagtam maca kinnim yaaqubeb kaadu cedak axcuk tiffa caddol kaah haanam faxximta diglo raddim gubak adaariyya baaxo meeku /qabli daqna/ bar tekkek laqo takku dudda dawaata kinnim kaak yasmiteenim faxxita niqna fayyale caddok kaal teqek dagar kaak duddubek wasaakat yaanam inkih tan baggexo yellek dagar kee dagor inkih saawi kaak cabtam wonna wonnah yan biyaaka iyyaanm daylaabeillih yaameenim raqmali.
- Dawaata biyaakita numuh yacoonuh dawaatak caddo yaaxigeenim faxximta beyah dide ayrol saaqatal maaqok afat maaqok sarra yaqubeenim kee yakmeenim caddo caddol yaaxigeenim faxximta akke waytek mango /caagiida/ ummatta luk lon angaaraw meeko warsaanam kee addat akah keenik gexaanam sarra yamaatu waataqabi kinnim ummatta barsaanam kinni kalah qafar qaada daylih caddol ummattah tacsubem kee taqbi akak nen maaduwaamak afal keenih warsaanam qaadah lem kinni.
Biyaakitteek Ugutaak Qaadâ Dawaata Bicsaanam kee Massosaanama
Tahaak gubal gaaboysen dawata migaaq dawatah abak caddo caddoh migaqteetik yaaxigeenim kinni kalah biyaakita marakloowo axaguk caddo caddoh yaakumik ciggiilil keenih haaak keenih yaceenim keenik qammalimtam kinnim famixxige tiya kinni.
1. Qasimi
Qafar ummatta asmi /kaaqaytu/ qado axmux malabay, ingiddaqto guba laagini cado dagoruy, xoquuy, adangaliita caxah ayyuufa qado cado /barudxawayto xaylo kee ayyufa yagali kee gubak ayyuufa tuxxiiqil aselem kinni.
1.1
Qafar qaadah ixxigaleela data cabbasoodah lula xaal riyya heenih xeet addak geen qado malabat esgella heenih kulli subc inki amkaqa yakmeenim asmi biyaakak takkay abiyak baggexo kaadu kaxxamlem kinni /ingixxaqto boco ragidil argiqqa hayteh qeerih ruubanam kaxxam maqem kinni kalah bakal marakit esgella heenih yaceenim kaxxam maqem kinni.
1.2
Kalah garboh duwaalah yan laadani kee garboh alluwweh cado kafissa heenih yaatuken, taham biyaakita marah dawa yakke kinnim tonnah qeerih affaaco keenit ruuban. Toh akah abaanam meqennal ufuy rooboonuh abaanam kinni.
1.3
Akidaylik cogdah, qadangallitaah caxah caffa irgiqqa heenih yaatukenih biyaakita numuh yacen waqdi xagaral inkih kaak haan, tah xagar kaak laqissaamih taagah qasim niqnat akah yawqennah abtaah, tama caxah caffa xagar dahnissaah laqissaamih dudda lem mehrat leela qaddossa.
1.4
Laadeenak qado cado giral hayya heenih kaa edde qeerisaanama.
1.5
Dubaalâ kitoh caxah xaylo kee caffa ittak atukka heenih, leet asgalluk saffossa heenih sanaat tiffa /xoyya haanama.
1.6
Laadini cado kafissaay, ugurra heenih, bulul kak giral haak biyaakita num edde qeerisan.
1.7
Gaali caxah ramid kee caffa irgiqqaay, kaqlissa heenih yaatuken, tohuuk lakal isifiyya keenih too let heenih caxah ramid kee caffa sanat tiffa haak kaah yacen.
2. Qabli Dagna
Ta biyak daylisoonuh qafar ummatta baxaabaxsale coox asgalluk edde xoqoysimta.
2.1
Qado basalaay, qaday too kee walaanaba caxah caffa sitta esgellaay utukka heenih leet haak ayro inki figgaan akah yaaqubennah aban. Alqih yan awka tekkek, amol kaak yaxuyen.
2.2
Kaxxam qunxa bakal /moota/ 8 ilaa 15 ayrot qurmit yanlac /bakal/ ircidda heenih tonnaluk tiro kaa yaskamen, tohuuk lakal bakal cado yakmeenim maaqoh /tamloh/ haanama.
2.3
Gaali can kee codo biyaakita numuh urra iyyam fan kaah yaceenim /yaskameenimi.
2.4
Qimboh ayro abkaaqa /abakqe/ leet hayya heenih biyaakita numuh yaceenim kee cilfiiy cinnah ayyuufa leel hayya heenih sillosa uyduddurra heenih canat esgella heenih biyaakita numuh yaceenim kinni.
2.5
Cinna /kusra/ kaqlissa, atukkaay sillossa heenih canat esgella heenih ayyam fan salalisaanama, tokkek saffossa kak heenim saakuy, laqooy, bar kee carri bar biyaakita num inki mingil yaceenimi.
3. Gablo-Biyaaka /Xamcintiya Biyaaka
3.1
Ta biyaakah, maali kannoor caxah ayyuufa ugurra heenih meqe saytun sarot lakmisa numuk moyya yaxuyen, afaay, fooca kee maaqiyoh addat kaak hayya heenih lee xagarat akah kaak cultannah aban.
3.2
Malika'annor caxah irgiqqaay, kaqlissaanam kee ayyufa tonnah utukka heenih sillossa heenih leet yaaqubeenimi kinni.
3.3
Darriisah ayyuufa kaadu biyaakita numut hoonuh atukka ayyufa taffa heenih sillossa heenih sanat kaak haanama.
3.4
Sinkiliiliqisseh ayyuufa tumma heenih leet sillossa ayduddurraak saaku kee bar inki figgaan maqubuh kaah yaceenimi.
3.5
Darriisah caxah ayyuufa utukka heenih biyak le aracal hinnay dalel sarot kaak yaxuyeenimi.
4. Culaaculle
4.1
Cabbatal sodaay, abkaaqe kee basalto atukka heenih, loomin leet asgalluk biyaakita numuh maqub kee kaqayloh yaceenimi.
4.2
Subaaci caxah ayyuufa atukka heenih suguti /mutuk/ esgella hayteh dalel saytin sarot yaxeenimi.
4.3
Baddi adda /qasab kee jabuuti daraafal geytimtam badduus /arrabaliyyeenim xaa /qalam/ yaaguurenim kee bulul kaak malabat esgella hayteh dalek bagul yaxeenim kinni.
5. Bagi-Gexo /Alsá
5.1
Biyaakita num bagixot qabala yesgelle kaa tekkek, Qunxa moota /bakal/ cado kaa yaskamen.
5.2
Cilifi ayyuufa agurra heenih loumin edde esgella heenih yacen.
5.3
Uddah ayyuufa leet facissa heenih Xamma coysak yaaqubenimi.
5.4
Suqsuqi caxah ayyuufa agurraheenih leet lokka heenih uyduddudurra heenih leek inki kobboyya saaku kee carra yaaqubeenim kinni way dawaata numuh daylime week bagi gaxok solla intam fanah kulli ayrol yaaqubeenim kinni.
6. Koleera
6.1
Sokkar kee qasbo esgella heenih leet yaaqabeenimi.
6.2
Gaali can nakaanama.
6.3
Subac yaaqubeenimi.
Biyaakita num akah qaffootannah kulli ayro tama daylitte yaaqubem faxximta.
7. Kacuwu /Masangalê Biyaaka
7.1
Kacuw /masangale/ biyak yibbixe num cooxule tamiida irgiqqa heenih leet giral alassa heenih amot saro kaak hayya heenih qawatal sarat kaah axuyya heenih qeerih kaat ruubaana.
7.2
Miski kee cilfiiy, wonna wonnah yan cooxuk ayyuufakee illicado /sarra/ buuqussa qeexissa heenih siitat asgallule tamoh kaah yaceenim kaxxam raah meqe.
8. Bacokki
Calla samad kak iyyan caxah ramid ukutta heenih, leet hayya heenih biyaakita numuh yacen.
9. Haadayti Biyaka /Tiro
9.1
Dadhoyti biyak yibbixe alaata haadak haadle ginooklee tiibit afat tasbo tabbita caddol yaceenih tannal bakaarite kalaanama.
9.2
Tiro haadayti umagino leeh kakayleh caddol afah fasbo yacen.
9.3
Baaxoh caxah ayyuufa kee subc caxah ayyuufa kitifaklee gagisak loklokak caxittam cubbusak inki inkibuni figgaanak fara biyaakiitanum sanat gemmisak kinni.
9.4
Alayto caxa amok luddak ayyuufalluk kurak axbayuk leeh caxa caxal caxitte ikket haana gimmaash (gaxi) litir foyyah yan bajut inti adda dubuk yaceen.
9.5
Colmanah caxah ayyuufa irgiqqa heenih ruk rukaan, leeh aydoddaarraay kaqlissa heenih sanat ruuboonuh nagay tabbitah caddol takkay ayyuufa leet alaysak yaagubeen.
9.6
Garmoyta ramidiik bukka heenih edde kaqlisan: kalah taftaffa heenih leet loklokka heenih sillossa heenih sanat tiffa tiffa haanah.
9.7
Qadaytooy, Angalliitaay, saagantooy kee gadorrinaa, tama coox siitat ugurra heenih inki aracah gacissa heenih leetalassaheenih biyaakita nunuh affara ayroh gide yafqen. Kalah koona baral wah barut caxa dagga heenih taffa heenih leet sallissa inki figgaana caddo sanat tiffa haak kaah yaceen. Gexak ragtek subacaay, ayrooy, baral kaxa bar takkem faxximtam kinni.
10. Barasa
10.1
Baras biyak leh yan num, angalliita kee subaaci caxah ayyuufa dagga heenih siitat atukka heenih dale elle lon ikkel kaak haanam kee saafih wasak sinni calaktot yaxeen.
10.2
Barbare kee tiflile gasbo soacoorkalee ceclisak biyaakita nunuk dagarak biyaakitta ikkel yaxeenim.
10.3
Gulbicaxa ayyuufa dagga heenih siitat taffa heenih, leet sallissa heenih biyaakita numuk biyaakittakkel yaxenim kee kusrah ayyuufa kee laahi daaco essella heenih biyaa kita numul haanama.
11. Axa
11.1
Carmarah caxa ragidil argiggaaqaay, utukka heenih kaat qeerisan.
11.2
Ayro wagit caxak ayyuufa taffa hayteh saafissaral hayteh axuyya haytam kee raqtem leet hayya hayteh kull subci inki inki neleel biyaakita numuh yaceenim kaxxam mage.
11.3
Gaanah cinnah ragidil argito heenih taftaffa heenih inki adda dubuk rad yaxeenimi awuetti sidiiea agrot bak qetek texeeh sugte dale fara hayteh makqanniita caxah qalla kalla hayteh kafissa ugurra bulul abba hayteh dale kaqlissa hayteh kull sidiica ayrot korissaama.
11.4
Baxanna rooci luk sarot axuyya heenih baguh lakmisa numuk biyak le arac sidooca ayro fan ayrol inkidda kaa edde duugan.
12. Moddin Biyaaka
12.1
Tikibleyta caffa riyak rayeenih cafa funxa biyaakah urah gide biyaakita numih biyaakita moddinah eddc arayeh sugsa.
12.2
Mudeena /seft edde yaxcixen birta girat laqissa heenih biyaakita muddinat afkan akah yeenim kinni.
13. Bagi Qaruuqu
13.1
Bigi akak gexaah qabala akak baahah akak yirqek numuhyaceenim faxximatamkinni. Bakalak balra ayrok illa taban kee koona ayrot yan lahay us quuda heenih fasih tirok kah yaheenim.
13.2
Cinna iyan caxak ramid irgiqa heenih leet kaqlisa heenih lee urugufa heenih nadaafatak tan sarot ayduduruk caxita lee biyaakita numuh acuya.
13.3
Xawayto caffa ayro wagit caxaak caffak ragidik xabahaanam barkee saaku dubuk inki ayro dubuh biyaakita numu cafa atcatok cafak caxitalee bugu anxquk asaama.
14. Gano
Gano Yaanama garciik sinam tabbixeeh tan biyak kinnuk uma maqook /yakmen waqdi yabbixe biyak kinni.
14.1
Galaqto caffa aguruheenih yukyuku heenih /uyduduw heenih biyakita numuh sinoh hanama.
14.2
Hora kak iyyan caxak qalaytu ugurra heenih uxmumu heenih kaca heenih aguru heenih /uxmu heenih ka yaqeenimi.
14.3
Qadaytoh ayyuufa aguruheenih ceet hayn heeni uxmumu heenim kaa yafqeenimi awlsinom kat haanam.
14.4
Gano hana diqsiya caxak ramida aguru heenih ceec haya heenih ceet kaa taqlisanam.
14.5
Yeqadi caxal cafaytu aguru heenih uxmumu henih sala dohliy barr biiyakiya numu sino yaceenimi.
15. Abeesáh Aroowu
15.1
Faxe abeesa /baaxoh ali edde arte numuh, maalikannur caxa ayyuufa irgiqqaay utukka heenih, isik edde arteh tan xagaral sarot yaxayeenimi.
15.2
Carmara caxah ramiida agurru heenih, qanxxagisaanam kee tuk teyna kaadu ali edde arte aracal sarot yaxeenimi.
15.3
Abeesah summi gersi xagar fan dacare waannah sissikuk edde arte arac akattat yaxuyeenimi, duddubeh yan aracak qabal caxaanama, kee tohuuk gamadal leet kaqlisaanam kee edde arteh tan num qado basal yakmem faxxinta.
15.4
Xogxogo diqsitta caxak caffaytu agurru heenih ali tokmee aracal axayuk dahan kee dudduba kalalaanama.
15.5
Darriitah qaysoh ramidik wiin ballaaqe leek arqusak abeesa edde arte arac sarot yaxayeenimi.
15.6
Baaxoh alih summi gersi xagar fan fixixe wayuh baruuta barbare xeqsitta caxah caxâmiru leet lokka heenih biyaakita num yafqeenimi.
15.7
Badansi numut ara waqdi kusrak ragidit tan ballaaqe arqussu heenih baadeysi yokme aracal yaxayeenimi.
15.8
Ayro wagit diqsitta caxak ayyufta kee ramid leet hayya heenih uyxuxxurru henih kaa yafqeenim faxximta.
15.9
Baramo diqsitta caxak ragidit sugta ballaaqe biyak le ikkalyaxayeenimi, kalah kaadu qunxa waqexxok gubat sugta ballaaqe arqusak baadeysi yokme numuln haanama.
15.10
Abeesa tokme aracat kaadu qafar garik addal suga gomboduk ragidit sugta qaana arqussa henih lee hayya heenih isik tokme aracal yaxayeenimi.
15.11
Baaxohali qidda heniih moyya kak argaquk summi leh tan moyyah exxak summi gilet eyyeqqa heeniuh qidaanam, tokkek moyya irgiqqaay, utukkaay kafissa heenih bulul leet kak esgelli heenih biyak le ikkal haanama /yaxayeenimi.
15.12
Gabella diqsitta kedo, ali tokmeAracal qunxuffe akah tufan innah abaanama, tama kedo urussaanam dudda Yalli keenih yece iyyan.
15.13
Baaxoh ali, kurkura diqsitta caxak ragidit sugta ballaaqeh addat maggih sugta, too ballaaqe abeesa takmeemih taagah ballaaqe beyya heenih leet haak is edde arte aracat haanama. Xeflih, baaxoh ali takmeh tan coox kee ballaaqa is edde arte marah dayla takke iyya Yaasin guddale, sifra daqaara, agda baxissooy 2008 I.L.L.
16. Laahi Bexxa (Sissactu)
16.1
Lahi baxa diqsita biyaakah dayli Xuunetta diqsikee qado basal ittat atukkaay, malaba edde osissa haanah sissactu leh yan arac saytun sarot yaxuyen.
16.2
Anxal caxah caffa agurraay uxmuumma heenih galha aqakkanuk akah yaaqubennah abaanam kee san kee intit xoyya kaak haan.
17. Ayti Biyak
17.1
Mahala diqsitta caxa ragidil kurak riyya heenih leet hayya heenih uyduddurra heeniik gamadal biyaakitta aytit haanama kinni.
17.2
Malacteh tan aytih, karbatto iyyan caxak ramid riyya heenih silloysak aytit hanama.
17.3
Alayto iyyan caxak ayyuufa riyya heenih uyduddurra heenih kaajh yacen.
18. Qabul /Qawul/ Biyaaka
Gerentoh ayyuufa atukka heenih illi ulqut /cadot hayya heenih biyaakita num urra iyyam fanah kaah yaceenimiiy, qeerih kaat ruubanam kee qhuran suraarih yuktubeenim kaa yafqeenim kee tonnah kaadu sehda gaabossa heenih dooqa kaah abaanam kinni.
19. Xibqanxibo
Xibqanxibo tibbixe numuh dooqa elle abeenih yanin boor axcal kaak yaxayen.
19.1
Abkaaqe riyyaay leet ixbiyya heenih biyaakita numuh bar kee saaku inki inki kobboyya kaah yaceenimi.
19.2
Fetto caxah can kafissa heenih urra iyyam fanah kaah yacssnim kaxxa faxximtam kinni.
19.3
Daacot qabli kaak yamaate waqdi ayro ayro wagit iyyan caxah ayyuufa riyya heenih leet uyduddurra heenih kaah yaceeim kinni.
19.4
Alayto caxa ramidiik eyyeqqa heenih irgiggiqqaay utukka heenih leet egellaay saffossa heenih namma ayro fanah hinnay sidooca saaku ittalakayleh maaqo xage kal inki inki kobboya kaah yaceenim kinni.
19.5
Data dadoyta iyyan caxah caffa kee xinbaytoh caxah caffa ittat esgella heenih siloysak biyaakita numuh too leek inki figgaanan kaah yaceenim kinni.
20. Alliyo
Sukucto iyyan caxak qallaytuk iro kee addak fanat yan qallaytu kallaay utukka heenih leet asgalluk saffoysa heenik maaqo xage'kal saaku saaku inki kubaaya sidooca fan kaah yacen.
21. Moyyâ Berra
21.1
Ayti ragiida kee dudduubaay ufuyuuy wonna wonnah tan biyaakitte duurut qabala caxaanam kinni.
21.2
Hindal iyyan caxak ayyuufa riyya heenih leet hayya sillossa uyduddurra heenih sanat siinoh tiiffa biyaakita numuk haanam kinni.
21.3
Reytah qabala cabbatal sooda iyyan caxat esgella heenih biyaakita numuh maqubuh yaceenim kinni.
21.4
Amqidoyta iyyan caxak amo birro /ayyuufa/ harigga heenih leet hayya heenih biyaakita numuh siino sanat kaak haanam kinni.
22. Lifiiqo /Ubka/ Iyyan Biyaaka
22.1
Cidayto iyyan caxak qalla kafissa riyya heenih biyaakitta ikkel haanam kinnii.
22.2
Cidayto caxah ramiddu kaadu riyya heenih biyaakitta ikkal dale saafi sarot uxuyya heenih haanama.
22.3
Cado elle Alaysen buutik /xaak gubak bulaaqe bukka haanah, kalah buxa akak teerre abuuruk gommodok guba raqta bullaaqe edde hayyaay baaxok bagul sugta ginni daaco bullaaqe edde hayya heenih biyaakitanumuh kullih ayro gaali canat esgella heenih ayrol namma addah subci kee bar kaahyaceenim kinni.
23. Diglo
23.1
Tiddigille lafoofi gaadisan waqdi tikiblyta iyyan caxah qalla kee qadoo caxxiita iyyan caxah qalla riyya heenih mooti qablat saafi saro kaal yaxeenim kee akah angayye waannah urra iyyam fan tonnah abaanam kinni.
23.2
Yiddigille dagar subaacat uskutta heenih tiddigille lafa elle sugtennal taduureggidih digloyta iyyan caxaa kee tikibleyta iyyan caxaa kee xawaytoh siitat hayya heenih bakal qabalat esgella heenih adawaata lafa irok tiddigellek addak tiddigillek tama dayli lafa dumaak elle sugtennal tadaaruhkullih ayyaamal qusbannal lafa fakak yafgideenim kee adawaata lafa massat urtam kee makot urtam edde yableenigidi kinnim takkaylafa dumaak elle sugtenal bictamkeh edde wagtaana gidi kinni.
23.3
Dagal edde yabne dayli tanim kinnih immay kalah afti qunxuffeh tuffa tuffa iyyan waqdi ursa mari yanim takkem kinni.
23.4
Qagaritaa kee tikibleytah ayyuufa dagga heenih siitat riyya heenih ursoh caxa luk haanam kaadu dayla kinni.
24. Qabul Takku Agrat Biyaakitte Moyya Daylisaanama
24.1
Inki numuk teeni moyyak isih biyaakitek wonna hinnay akinum moyyat caxxa kaak heek lafa moyyak tawqem bictah taddigillem bictah tama waqdi qafar daylah abaanam mangoh akamah markaqto caxak boco kkurra heenih dagoo dagom kalak tafak kura kuran tah kaxxam tafak leet alaysak ayyaaquk sarra giral haanam kee cariseenik gamadal ayyaaquk alysen waqdi.
24.2
Raddim takku atka koynaluk moyyal raaqek.
24.3
Inki num radek wonna hinnay aki num takku moyyal kaak temeetek kaalah kaaduarab qanxixek kaadu tonnah addak lafa tewqek tonnah abaanam faxximta mango mari ummattah calli elle yan tacawwennah abaanam kinni. Ummatta qafar qaadah daylaaba lafa daylih daylaabeenit duma elle suktennal gacsaanamih taama abaanam kinni.
24.4
Qatoori caxah ayyuufa taffa sillossa leet hayya heenih uxmumma heenih abaanam kinni saafisarot yaxeenim kinnin.
25. Radimiiy, Rusasaay, Caxxaay Tonnah Taniimit Biyaakite Dagara
25.1
Tikibleyta caxah ayyuufa taffa heenih uxmuumma heenih subaacat esgella heenih biyaakitta aracal haanam kinni. Aki maritteh ramadaay, qibinak takku biyaakita marih buxa culewoonuh, sehda xayuk elle tablem duddah tan aroocah gidaaral, afal, gasooy w.w aroocal qasa boor qalaamatah yaxuyen.
Sehda lakmisa maral akah culewaanamak sabab fidoh angaaraw abe num culek, lakmisa num muura, dayli bayaah, lakmisa num meqennah lakmisa yaanamih kibal loonumih tag kinni. Yaasin guddale, sifra, 21/05/2008 I.L.L.
25.2
Moyya takku aki dagarat taqbi booxeh lafa tixxigilek sugte lafa tewqeemi sabbatah lafat foxo raqta. Foxo edde raqte lafa kiboonuh, qasa qadar takkuh illi lafoofi iggillaay, riyya heenih tixxigilleh tan lafah bagul hayya heenih abbirsiisak biyak qaffootah.
Qafarak qaada dayla'beenit ittam bakal cado yakmeenim faxe biyak leh tan lafa xambiytam warsan. Bakoole cado camukkah innah dagar itta tabbirsiise. Qasri dayla aba biyak leh yan dagar qamaliyyat abba hayteh kah daylissannah bakal cado dagar tabbirsiiseh. Qadabara cable, Afambo 29/05/2008 I.L.L.
26. Gile Takku Akiimit Qanxiseenih Yani Dagar Yabbixsiseenimi /Daylisaanama
Markaqto caxah ramid irgiqqa heenih baqsaanaah, yargiqeenim kee kaxxam uyqunxuyyu heenih yargiqeeniih giral alayseenih gamadal riyyaay, subac elle dugga heenih sarot axuyya heenih dagarak baqu allinaan rikel haan.
Qasri daylaaba qanxixe dagar kah tarcidennah nanu kaadu qaadal tamannal nabbirsiise. Qadabara cable, Afambo 29/05/2008 I.L.L.
27. Seecay Baxa Kalaanama
Seecay baxa hinnay kaadu katlah cado leh yan marah, qaadâ daylaaba qunxa massoysen caxxa bicissa heenih, katlah cadoytak exxa arrabaluk too caxxat xabba haanah afleh yan birta /gilet yargiqen.
Awweqta
